هلاكت‌كننده و در مقهوريّت ناشى از سلطهء ظالمانهء دشمن بسر مىبردند و راهى براى خوددارى يا دفاع نداشتند . از همه صريح‌تر و روشن‌تر مفاد آيهء كريمهء وعدهء خلافت الهى به اهل ايمان است كه مىفرمايد : وَعَدَ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ لَيَسْتَخْلِفَنَّهُمْ فِي الْأَرْضِ كَمَا اسْتَخْلَفَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَ لَيُمَكِّنَنَّ لَهُمْ دِينَهُمُ الَّذِي ارْتَضى لَهُمْ وَ لَيُبَدِّلَنَّهُمْ مِنْ بَعْدِ خَوْفِهِمْ أَمْناً يَعْبُدُونَنِي لا يُشْرِكُونَ بِي شَيْئاً ( 1 ) . خداوند نويد داده به آنان كه ايمان آورده و شايسته عمل كرده‌اند كه آنها را خلافت زمين دهد آنچنان كه پيش از آنها به كسانى ديگر خلافت زمين داد ، دينى را كه خداوند براى آنها پسنديده است منتشر سازد و ترس آنها را تبديل به امنيّت نمايد . مرا عبادت كنند و چيزى را شريك من قرار ندهند . جملهء آخر اين آيه كه ناظر به اين است كه آنگاه كه حكومت حق و خلافت الهى برقرار مىشود اهل ايمان از قيد اطاعت هر جبّارى آزادند ، به اين صورت بيان شده كه تنها مرا عبادت مىكنند و شريكى براى من نمىسازند . از اين معلوم مىشود كه از نظر قرآن هر اطاعت امرى عبادت است ، اگر براى خدا باشد اطاعت خداست و اگر براى غير خدا باشد شرك به خداست . اين جمله عجيب است كه فرمانبرداريهاى اجبارى كه از نظر اخلاقى به هيچ وجه عبادت شمرده نمىشود از نظر اجتماعى عبادت شمرده مىشود . رسول اكرم فرمود : إذا بلغ بنو العاص ثلثين اتّخذوا مال اللّه دولا و عباد اللّه خولا و دين اللّه دخلا ( 2 ) . هرگاه اولاد عاص بن اميّه ( جدّ مروان حكم و اكثريّت خلفاى اموى ) به سى تن رسد ، مال خدا را ميان خود دست به دست مىكنند ، بندگان خدا را بندهء خود قرار مىدهند و دين خدا را مغشوش مىسازند .

--> ( 1 ) . نور / 55 . ( 2 ) . شرح ابن ابى الحديد بر نهج البلاغه ، شرح خطبهء 128 .